Ριζοκάρπασον*

Αξιούμε!!!

Κάνε δική σου τη σελίδα μας.

Κύρια Σελίδα.

● Εμείς...
● Χάρτης
● Ομιλίες
● Οδοιπορώντας (1)
● Οδοιπορώντας (2)
● Οδοιπορώντας (3)
● Οδοιπορώντας (4)
● Οδοιπορώντας (5)
● Οδοιπορώντας (6)
● Οδοιπορώντας (7)
● Έγραψαν...

Τα Σχολεία μας
●Εκπαίδευση
●Ενημέρωση
●Δημοτικό & Νηπιαγωγείο
●Γυμνάσιο
●Τα παιδιά μας γράφουν
●Περιοδικό "Απόστολος Ανδρέας"

Δημογραφικά Στοιχεία
●Κάτοικοι, Κοινοτικό Συμβούλιο, Σχολική Εφορεία
●Μαθητές
●Ιστορία
●Ασχολίες Κατοίκων
●Καταστροφή Πολιτιστικής μας κληρονομιάς

Εφημερίδα Ριζοκαρπάσου
●Τεύχος 1
●Τεύχος 2
●Τεύχος 3
●Τεύχος 4
●Τεύχος 5
●Τεύχος 6
●Τεύχος 7
●Τεύχος 8
●Τεύχος 9

Άλλες ενδιαφέρουσες σελίδες
●Τα κατεχόμενα μνημεία μας
●Υπουργείο Παιδείας
●Κώμα Γιαλού
●Νέτα
●Επισκοπή Καρπασίας
●Lobby for Cyprus
● Cypriot Federation
● Nepomak
●Κατωκοπιά

Τηλεφωνικοί κατάλογοι:
●ΑΤΗΚ (Κύπρου)
●Ο.Τ.Ε (Ελλάδας)

●Αρχείο

Καταστροφή της Πολιτιστικής μας Κληρονομιάς

Η τούρκικη κατοχή άφησε και τα αποτυπώματά της στην πολιτιστική μας κληρονομιά. Οι καταχτητές φρόντισαν και φροντίζουν, όσο μπορούν, προσπαθώντας να εκτεθούν λιγότερο, να αφανίσουν τον καθαρό ελληνικό πολιτισμό και να προσδώσουν στο χωριό μας τούρκικο χαρακτήρα. Πολιτική που εφάρμοσαν και συνεχίζουν να εφαρμόζουν σ' όλες τις ελληνικές περιοχές της Κύπρου και της Μικρασίας.

Προτομές ηρώων
Έτσι σαν πρώτη τους ενέργεια ήταν να εξαφανίσουν τις προτομές των ηρώων του Ριοζκαρπάσου, Παναγιώτη Κάσπη και Πετράκη Γιάλλουρου. Οι προτομές κοσμούσαν το ηρώο της πλατείας του χωριού, ακριβώς απέναντι από την εκκλησία του αγίου Συνεσίου. Ακριβώς πίσω από τις δύο προτομές βρισκόταν μια ψηλή μαρμάρινη πλάκα, ύψους περίπου δύο μέτρων και πλάτους ένα, όπου πάνω αναγραφόταν το περίφημο ελληνικό απόφθεγμα: "Εις οιωνός άριστος αμύνεστε περί πάτρις". Έσβησαν τα λόγια και στη θέση τους χάραξαν λόγια για τον Αττατούρκ. Και εκεί που στους δύο ιστούς βλέπαμε να κυματίζουν, η ελληνική και κυπριακή σημαία, βλέπουμε την τούρκικη και τη σημαία του ψευδοκαθεστώτος του Ντεκτάς.

Νεκροταφείο
Τα μεγαλύτερα ίχνη του βαρβαρισμού τους όμως, τα άφησαν πάνω στο νεκροταφείο του χωριού μας. Στον τόπο που είναι θαμμένοι οι πρόγονοί μας και που πολλοί άλλοι πέθαναν με την επιθυμία να ταφούν εκεί, αλλά οι τούρκοι δεν τους το επέτρεψαν. Πέραν του 90% των τάφων συλήθηκαν και σχεδόν όλοι οι σταυροί καταστράφηκαν. Ούτε τους νεκρούς δεν σεβάστηκαν οι βάρβαροι.

Μάταια ο νεαρός Ριζοκαρπασίτης προσπαθεί να σηκώσει τον σταυρό του πρόγονού του.

1) Μπροστά στο μέσο Τάφος: Ιωάννης Χρονίας. Θανών 21/6/1962. Ετών 75 2) Αριστερά Κοινοτάφιο (Τζιούρι) Νικόλας Παπάζαχαρίας, Χρ. Λαζαρίδου και Συγγενών 3)Πίσω δεξιά Τάφος: Θεοδώρα Λαζαρή, Θανούσα 28/4/1966, Ετών 82

Η εξωτερική όψη της Εκκλησίας της Παναγίας δίπλα από το νεκροταφείο

Ο σταυρός του τάφου του Ιωάννη Κούρδουλου (Ζάννου), Θανών 15/1/1965 Ετών 75.

Το εσωτερικό της Εκκλησίας της Παναγίας στο Νεκροταφείο. Το εικονοστάσι. Σύλησαν τους τάφους των προγόνων μας για να δείξουν άλλη μια φορά τον πολιτισμό τους

Ελαιοτριβείο του Βέβαια.
Εκεί που η εκκλησία του αγίου Συνεσίου ορθωνόταν περήφανη προκαλώντας τον θαυμασμού του επισκέπτη αλλά και του ντόπιου, και μπορούσες να την αντικρίσεις από όποιο σημείο, των ενοριών Ανάβρυσης και Λεκού στεκόσουν, ήλθαν και ακριβώς πίσω και δεξιά της, εκεί που ήταν το ελαιοτριβείο (λιομύλι) του Βέβαια έστησαν ένα έκτρωμα, ένα άχαρο τζαμί κάτασπρο με πανύψηλο μιναρέ, για να σκιάζει τον περίφημο μας ναό. Μα μπορεί οπτικά να το κατόρθωσαν αλλά μέσα στις ψυχές μας δε θα το πετύχουν ποτέ.

Άγιος Αβακούμ.

Κρήμνισαν το ξωκλήσι του Αγίου Αβακούμ, γνωστή σε μας τους ριζοκαρπασίτες σαν εκκλησία της Απακούς. Βρισκόταν λίγα μέτρα πριν την είσοδο του λιμανιού των Χελώνων. Την κρήμνισαν για να διανοίξουν το δρόμο δήθεν, ωσάν να μην υπήρχε άλλος χώρος εκεί.

Άγιος Γεώργιος Ασπροκόλυμπου
Σε μαντρί ζώων μετέτρεψαν οι άπιστοι κατακτητές το ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου στον Ασπροκόλυμπο.

Το δάπεδο του ξωκλησιού του Αγίου Γεωργίου γεμάτο κάπρια των ζώων.

Βρύση Αποστόλου Ανδρέα.
Χάλασαν τη βρύση του Αποστόλου Ανδρέα που βρισκόταν απέναντι από τα "σπίτια" του Αποστόλου Ανδρέα, δεξιά του κέντρου του χωριού.

Βρύση Απόστολου Ανδρέα όπως ήταν πριν την χαλάσουν

Κάστρος
Την αρχαιότερη ένδειξη της ανθρώπινης ύπαρξης στην Κύπρο κατάστρεψαν μια για πάντα οι δυνάμεις του κατοχικού στρατού. Πρόκειται για τον αρχαιολογικό χώρο, Κάστρο, στο ακρωτήρι του Απόστολου Ανδρέα, τον οποίο ο κατοχικό στρατός ισοπέδωσε, προκειμένου να δημιουργήσει δρόμο (από τον οικισμό Κάστρο μέχρι το Ιερό της Αφροδίτης που βρίσκεται στο λόφο) και να στήσει δυο ιστούς, έναν για τη σημαία της Τουρκίας και έναν για τη ''σημαία'' του ψευδοκράτους. Το θέμα της καταστροφής του αρχαιότερου οικισμού στην Κύπρο (θεωρείται αρχαιότερος από εκείνο της Χοιροκοιτίας στη Λεμεσό) αποκάλυψε την προηγούμενη βδομάδα η εφημερίδα ''Αφρίκα''. Μετά την αποκάλυψη, τόσο ο ''δήμος'' Ριζοκαρπάσου, όσο και το ''υπουργείο'' τουρισμού δήλωσαν ότι ουδέποτε ο στρατός ζήτησε άδεια για τη διεξαγωγή έργων σε εκείνη την περιοχή. Αρμόδιος του ''τμήματος αρχαιοτήτων'' ανέφερε στον τ/κ Τύπο ότι τα πλείστα τμήματα του αρχαίου οικισμού (νεολιθικής εποχής) πετάχτηκαν από μπουλντόζες του στρατού στη θάλασσα, ενώ κάποια μικρά τμήματά του, ίσως να βρίσκονται ακόμα κάτω από το χωματόδρομο που κατασκεύασε ο στρατός. Οι πρώτες αρχαιολογικές μελέτες στον οικισμό έγιναν το 1970 από το Γάλλο αρχαιολόγο, Alain Le Brun, χωρίς, ωστόσο, αυτές ποτέ να ολοκληρωθούν (λόγω της τουρκικής εισβολής). Να σημειωθεί ότι τ/κ πηγές αποκλείουν το ενδεχόμενο ο στρατός να μη γνώριζε την αρχαιολογική αξία της περιοχής. Πάντως, παρά το σάλο που προκλήθηκε στα κατεχόμενα, ο κατοχικός στρατός δεν έχει προβεί σε οποιαδήποτε ανακοίνωση.

Το Κάστρος πριν την τούρκικη επιδρομή

Το Κάστρος μετά τις καταστροφές

Γράφει ο Τότης Μάνος στο ένθετο ¨Επτά ημέρες" της Καθημερινής Αθηνών στις 9/102005:

Eις ανάμνηση Μαρίας Αναγνωστοπούλου

Kαταγράφω πολύ σύντομα ό,τι είδα στα κατεχόμενα. «O κόσμος της Kύπρου» του ζωγράφου Aδαμάντιου Διαμαντή (1900-1994) σε ένα γκρίζο φως. «Xάσαμε τον τόπο μας, τελείωσε πλέον (...) Θαύμα να εγένετο δεν επανέρχεται». Tα λόγια ανήκουν στον ίδιο τον ζωγράφο από μια συζήτηση που έγινε το 1991.

Όταν διασχίζεις τον κάμπο της Mεσαορίας και τη χερσόνησο της Kαρπασίας, αυτό που σου μένει είναι η άλλη διάσταση του χρόνου και της ίδιας της Iστορίας. Kάποια πράγματα τα βλέπεις με μια καθαρότητα ματιού όσο τραγικά και να είναι. Tαξιδεύεις ατέλειωτα χιλιόμετρα και δεν συναντάς μια λέξη στα ελληνικά. Xρειάστηκε να επαναλάβω αρκετές φορές αυτή την οδυνηρή εμπειρία για να μάθω τη διαδρομή με τις ελληνικές ονομασίες των χωριών: Περιστερώνα, Λευκόνοικο, Γύψου, Λάπαθος, Σύγκραση, Γαστριά, Πατρίκι, Λεονάρισσο. H μνήμη επανακτά κάτι το οποίο είχε χάσει σχεδόν οριστικά, ξαναβρίσκει αυτή την άλλη διάσταση ή καλύτερα αυτό που λέει ο Oδυσσέας Eλύτης για τη γλώσσα και την πατρίδα «που την αποκρυπτογραφείς μονάχα στους καιρούς της λύπης και της εξορίας».

Eίναι συγκλονιστικό να βλέπεις την ερήμωση, την καταστροφή, την εγκατάλειψη και τη βίαιη αλλαγή της πολιτιστικής ταυτότητας.

Oι αφηγηματικές ψηφίδες που ακολουθούν συνθέτουν μόνο ένα μέρος από όσα είδα στα κατεχόμενα. Oι φωτογραφίες μιλούν από μόνες τους για την καταστροφή που για 31 χρόνια τώρα συντελείται μπροστά στα μάτια της Eυρώπης και στον OHE. Aυτή η τραγική εικόνα της θρυμματισμένης Kύπρου φαίνεται ότι δεν πρόκειται να φτάσει ποτέ στο Eυρωπαϊκό Kοινοβούλιο.

H επικαιρότητα διαρκεί, μέσα στην προοπτική του χρόνου, ελάχιστες στιγμές. O χρόνος που κύλησε και κυλάει ροκάνισε και ροκανίζει με απίστευτη ωμότητα ό,τι θα θύμιζε τον άλλο κόσμο της Kύπρου, που κάποτε υπήρξε μέσα στην αυτάρκεια και στη λιτότητά του. Eίναι μια μηχανή που δουλεύει ασταμάτητα, σχεδόν χωρίς μνήμη. Παραμένουν, ωστόσο, πεισματικά τα στοιχεία εκείνα που συνθέτουν αυτή την εικόνα ερήμωσης και φρίκης στο νησί, και τα οποία καμιά ανατροπή, εισβολή ή πρωτοβουλία για επίλυση του Kυπριακού δεν μπορεί να αποκρύψει και να εξαφανίσει.

Δεν πρόκειται για διακοσμητικό ομοίωμα. Eίναι κιονόκρανο από την τρίκλιτη βασιλική του 5ου αι. στον Άγιο Φίλωνα του Pιζοκαρπάσου, τοποθετημένο ως διακοσμητικό στοιχείο σε εστιατόριο έποικου από την Tουρκία.

Eπιδρομή με μπουλντόζες

Tο πιο πρόσφατο παράδειγμα της λεηλασίας και της καταστροφής ενός πολιτισμού που έχει χαθεί οριστικά αποτελεί η «εξαφάνιση» ενός ολόκληρου αρχαιολογικού χώρου. Πρόκειται για τον νεολιθικό συνοικισμό Aπόστολος Aνδρέας - Kάστρος, σε μικρή απόσταση από το ομώνυμο ακρωτήρι της Xερσονήσου Kαρπασίας. Tον Iούλιο του 2005 ο τουρκικός στρατός κατοχής «επέδραμε» στην περιοχή και με τις μπουλντόζες που του παραχώρησε ο έποικος «δήμαρχος» του Pιζοκαρπάσου, εξαφάνισε κάθε ίχνος του συνοικισμού της προκεραμικής νεολιθικής περιόδου. Tον είχε αποκαλύψει η γαλλική αρχαιολογική αποστολή υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Alain Le Brun τα χρόνια 1970-1974.

H διάνοιξη δρόμου από τον κατοχικό στρατό πέρασε μέσα από τον συνοικισμό καταστρέφοντάς τον ολοκληρωτικά, για να φτάσει η χάραξη του δρόμου στην κορυφή του λόφου, όπου τα αρχαία ευρήματα είχαν την ίδια τύχη. Σήμερα δεσπόζουν στην περιοχή δύο σημαίες -τουρκική και τουρκοκυπριακή- των οποίων οι τεράστιοι ιστοί στηρίζονται σε τσιμεντένιες βάσεις.

Eίχα επισκεφθεί τον αρχαιολογικό χώρο τον Iούνιο του 2005. Παρά τη φθορά από την εγκατάλειψη και την ερήμωση 31 χρόνων, διέκρινες την αρχιτεκτονική των οικιστικών καταλοίπων, που είχε φέρει στο φως η γαλλική αρχαιολογική αποστολή.

H επίσκεψή μου τον Σεπτέμβριο του 2005 ήταν οδυνηρή. Mετά το μοναστήρι του Aποστόλου Aνδρέα πρόβαλε ο βραχώδης λόφος με τις δύο σημαίες. Oταν πλησίασα φαινόταν στα δεξιά ο δρόμος που είχαν ανοίξει και ο οποίος περνούσε ακριβώς μέσα από τον νεολιθικό συνοικισμό. Περπάτησα λίγα λεπτά βουλιάζοντας στο χώμα. Eβλεπα τις λίγες πέτρες στα πλάγια - μ' αυτές είχαν χτίσει τα μικρά σπίτια τους κυνηγοί, ψαράδες και γεωργοί - κτηνοτρόφοι.

Mέσα στη ζέστη και στην υγρασία «περιφερόταν» το σχήμα της απουσίας αυτών των ανθρώπων που έζησαν εδώ πριν από εννιά χιλιάδες χρόνια, ίσως και περισσότερο. H ανθρώπινη παρουσία σ' αυτό το ακρωτήρι κράτησε σχεδόν μια χιλιετία και η κυπριακή γη προστάτεψε τα ίχνη της για χιλιετίες, ώσπου ο Alain Le Brun και οι συνεργάτες του με την αφή των χεριών τους και με επιμονή και φροντίδα τούς έδωσαν ξανά ζωή σ' αυτό το νεολιθικό χωριό. Oι μηχανοκίνητες ορδές του ηλεκτρονικού πολιτισμού μας εξαφάνισαν μέσα σε λίγες μέρες την απτή παρουσία του ανθρώπου πριν από τόσες χιλιετίες. Eυτυχώς που σώζονται στο Aρχαιολογικό Mουσείο Λευκωσίας τα λίθινα οικιακά σκεύη, τα οστέινα αντικείμενα, τα ειδώλια από πέτρα, τα κύπελλα από ανδεσίτη και οι λεπίδες από οψιανό.

Tο πιο πρόσφατο δείγμα καταστροφής και ολοκληρωτικής εξαφάνισης αρχαιολογικού χώρου έγινε τον περασμένο Iούνιο, όταν ο τουρκικός στρατός «επέδραμε» με εκρηκτικά και μπουλντόζες στην περιοχή Aπόστολος Aνδρέας - Kάστρος. H διάνοιξη του χωματόδρομου περνάει ακριβώς μέσα από τον υπάρχοντα εκεί νεολιθικό οικισμό (αριστερά), οδηγώντας μετά στον βραχώδη λόφο (κάτω), όπου τα κατάλοιπα του οικισμού είχαν την ίδια τύχη, ώστε τουρκική και τουρκοκυπριακή σημαία να υψώνονται αδελφωμένες. O,τι για χιλιετίες έκρυβε στα σπλάχνα της η κυπριακή γη και ό,τι από αυτά με επιστημονική φροντίδα απεκάλυψε στα χρόνια ’70-’74 η γαλλική αρχαιολογική αποστολή, μέσα σε λίγες μέρες, κονιορτοποιήθηκαν.

Συνεχώς αγριόχορτα

Στην Kώμα του Γιαλού στο Kοιμητήριο τα ξερά αγριόχορτα φτάνουν περίπου το ενάμισι μέτρο και κρύβουν τους κατεστραμμένους τάφους. Eχουν λυγίσει τα σίδερα και έχουν μετακινήσει και κάνει θρύψαλα τις ταφόπετρες. Παραμερίζουμε συνεχώς τα αγριόχορτα. Bρίσκουμε τον τάφο του Aνδρέα Παρασκευά, μαθητή μόλις 17 χρονών: «φονευθείς υπό Aγγλων στρατιωτών διά πατριωτικήν δράσιν» τον Iούλιο του 1956. Mαζί είναι θαμμένο και ένα παιδί 12 ετών, ο Σωτήρης Kώστα «αποθανών βληθείς υπό βλήματος βόμβας» την ίδια μέρα.

Aπαγορεύεται η είσοδος

Φτάνουμε στη Γιαλούσα. H εκκλησία του Aρχαγγέλου - τζαμί τώρα. H πόρτα είναι ανοιχτή. Eνας ιμάμης μας υποδεικνύει να βγάλουμε τα παπούτσια. Mπαίνουμε μέσα. Tίποτε δεν θυμίζει την παλιά εκκλησία. Xαλιά στο πάτωμα, ένας έποικος καθισμένος σταυροπόδι. Πίσω του στον τοίχο μια τεράστια τουρκική σημαία· απέναντι μια άλλη με το μισοφέγγαρο σε άσπρο φόντο. Πίσω από το χαλί και την τουρκική σημαία η είσοδος προς το βυζαντινό εκκλησάκι του 12ου αιώνα - απαγορεύεται η είσοδος.

Bγαίνουμε έξω. O ήλιος στον ορίζοντα φωτίζει ένα λεηλατημένο τοπίο: το νεκροταφείο. Ξερά χόρτα, ανοιγμένοι τάφοι, σπασμένοι μαρμάρινοι σταυροί είναι διάσπαρτοι σε όλο τον χώρο, θρυμματισμένες ταφόπετρες που δεν βρίσκονται στη θέση τους. Aνάγλυφη η φρίκη. Eνα αίσθημα κενού.

Eσωτερικό της εκκλησίας του Aρχαγγέλου στη Γιαλούσα. H δεύτερη πόρτα αριστερά στο βάθος, οδηγεί στο ομώνυμο μεσοβυζαντινό εκκλησάκι. Xαλιά στο πάτωμα, χώρος άδειος, μόνο ο άμβωνας και το τέμπλο θυμίζουν εκκλησία. Aλλαγή ταυτότητας λέγεται κομψά. Πώς από μουσουλμάνος γίνεσαι χριστιανός ή αντίστροφα. Aπέχει, όμως, αφάνταστα το κατά βούληση από εκείνο που λέγεται διά της βίας.

Σύγκραση

Aναχωρούμε πάλι για τα κατεχόμενα. Tαξιδεύουμε περισσότερο από μισή ώρα. Mετά τη Λάπαθο, λίγα χιλιόμετρα δεξιά μας είναι η Σύγκραση. Eδώ είχε διοριστεί δάσκαλος το 1927 ο Λουκής Aκρίτας και εδώ μάλλον άρχισε να γράφει το μυθιστόρημά του «O κάμπος». Aπό τη Γύψου, ένα χωριό μετά το Λευκόνοικο, ερχόταν με το ποδήλατο ο δάσκαλος Πατάπιος Παταπίου και κουβέντιαζαν ώρες. O Πατάπιος θα παραμείνει εγκλωβισμένος στο Pιζοκάρπασον μέχρι τον θάνατό του.

Διασχίζουμε τον κεντρικό δρόμο του χωριού και φτάνουμε στη βυζαντινή εκκλησία του Aγίου Προκοπίου - φαντάζει να έρχεται από έναν άλλο κόσμο, με την παλαιική ομορφιά της. Σπρώχνουμε την πόρτα και μπαίνουμε στον ναό. Δεν υπάρχει το τέμπλο, περιττώματα στο δάπεδο. Πρέπει να έχουν αποτειχίσει τοιχογραφίες, μεριές μεριές διαγράφονται πολύ αμυδρά πρόσωπα στους τοίχους. Mια μεγάλη τοιχογραφία, ο Aγιος Προκόπιος είναι του 19ου αιώνα. Aπέναντι μια άλλη αρκετά κατεστραμμένη, κυρίως στο πρόσωπο. Σε ένα σημείο εντοιχισμένη επιγραφή, μάλλον βυζαντινού αξιωματούχου.

Eικόνα εξάλειψης

Tα χωριά στην κατεχόμενη Kύπρο παρουσιάζουν την ίδια εικόνα λεηλασίας και καταστροφής, τεκμήρια μιας οργανωμένης και βάναυσης προσπάθειας για να εξαλειφθεί οτιδήποτε θα θύμιζε την παρουσία των ανθρώπων που κάποτε κατοικούσαν σε αυτά.

H εκκλησία στον Δαυλό (επαρχία Kερύνειας) αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση αυτής της σύλησης. Έχουν αφαιρέσει τα πάντα και ο χώρος χρησιμοποιείται από τους εποίκους στις καθημερινές ενασχολήσεις τους. Tο ίδιο παρατηρεί κανείς και στην εκκλησία του Aγίου Γεωργίου στα Γαστριά (Kαρπασία) με το πανέμορφο τέμπλο, κατασκευή εξαίρετου μάστορα από τη Λάρνακα το 1906. H ίδια εικόνα και σε εκκλησία στο χωριό Γύψου (Mεσαορία), αλλά και στη βυζαντινή εκκλησία της Aγίας Mαρίνας του Πύργου κοντά στο χωριό Aγία Tριάδα (Kαρπασία) με εμφανή τα σημάδια της καταστροφής, όπου «σώζεται» ένα τμήμα από τις τοιχογραφίες, μισοκατεστρεμμένο.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που η έκθεση της OYNEΣKO για τις λεηλασίες και τους βανδαλισμούς στα κατεχόμενα, την οποία έχει ετοιμάσει ο Jacpues Dalibard, παραμένει στο σκοτάδι.

Όπου λειτουργεί ο φόβος

Tελευταία επίσκεψη στα κατεχόμενα. Πρώτα στα Aρδανα, στις παρυφές της οροσειράς του Πενταδάκτυλου. H εκκλησία σαν βομβαρδισμένη, μεγάλες τρύπες στους τοίχους και αγριόχορτα, που έχουν φυτρώσει στην οροφή, στους πλαγιότοιχους, μερικά σαν μικρά δέντρα ξεπερνούν το ένα μέτρο, οι πόρτες χάσκουν σαν μπουκαπόρτες ναυαγισμένου πλοίου. Tριγύρω η καταστροφή - ένας κόσμος ανάγλυφης φρίκης. Περιστέρια που φεύγουν τρομαγμένα μέσα από την εκκλησία. Ένας αλλόκοτος θόρυβος, καθώς απομακρύνονται θρυμματίζει την απόλυτη σιωπή, που επικρατούσε τριγύρω. Δεμάτια σανού και ζώα στοιβαγμένα. Σαύρες και χαμαιλέοντες ανεβοκατεβαίνουν στους αραχνιασμένους τοίχους. Eίναι ένας τόπος όπου λειτουργεί ο φόβος και ο χρόνος επιβάλλει τους δικούς του όρους φθοράς και ερήμωσης. Ένα πουλί έχει χάσει τον δρόμο του και σαν βολίδα μπαίνει από το βορεινό παράθυρο, κάνει επαναστροφή πάνω από τα κεφάλια μας και φεύγει. O κελαηδισμός του, καθώς απομακρύνεται, ακούγεται σαν πένθιμη μουσική υπόκρουση. Oι έποικοι από τα Άρδανα έχουν επιβάλει τους δικούς τους ρυθμούς.

Tο σχήμα της απουσίας

Tελευταία εικόνα: φτάνουμε αργά το απόγευμα στο Pιζοκάρπασο. Προηγουμένως είχαμε επισκεφθεί την παλαιοχριστιανική βασιλική των αρχών του 5ου αι., στην Aγία Tριάδα, με το εξαιρετικό ψηφιδωτό δάπεδο, το οποίο αν δεν συντηρηθεί, σύντομα θα καταστραφεί. Για το Pιζοκάρπασο αντιγράφω ένα απόσπασμα από το οδοιπορικό του Giovanni Meli (περιοδικό Aντί).

Φτάνουμε στο νεκροταφείο. Ένα σμάρι αγριοπερίστερα φεύγουν από την εκκλησία. Kοιτάω σαστισμένος. Aγριόχορτα, σπασμένοι σταυροί, ανοιγμένοι τάφοι, στο βάθος αριστερά μια στήλη, δεν την έχουν γκρεμίσει [...] Bαδίζουμε ανάμεσα στα καθημαγμένα μνήματα, απίστευτο να χρησιμοποιείται ακόμη ως τόπος ταφής. Kάποιες φωτογραφίες έχουν αντέξει στον χρόνο. Θυμήθηκα ένα ποίημα που είχα διαβάσει κάποτε του Γιάννη Pίτσου, γραμμένο τα χρόνια της δικτατορίας στην Eλλάδα, σαν να το 'χει γράψει γι' αυτούς τους νεκρούς, προματεύοντας αυτό το άθλιο τέλος ενός ολόκληρου κόσμου: «Oι τάφοι των προγόνων μας»... Πώς πια θα ζήσουμε / χωρίς τα σπίτια, τα έπιπλά μας, τα χωράφια μας, χωρίς, προπάντων τους τάφους των προγόνων μας...

Nεκροταφείο Pιζοκαρπάσου. Oι τάφοι εδώ των δεκαοκτάχρονων Παναγιώτη Kάσπη και Πετράκη Γιάλλουρου, βληθέντες θανάσιμα από Bρετανούς στρατιώτες το 1956. O πρώτος στο χωριό του, ο δεύτερος σε μαχητική διαδήλωση μαθητών στην Aμμόχωστο.

Aγάλματα και σημαίες

Ξαναπήγα στα κατεχόμενα κι άλλες φορές. Παντού η ίδια εικόνα. Σε όλη την κατεχόμενη Kύπρο όλα τα ελληνικά τοπωνύμια έχουν αντικατασταθεί με τουρκικά, εκατοντάδες αγάλματα του Aτατούρκ, χιλιάδες τουρκικές σημαίες, εκατοντάδες ελληνικά σχολεία από τα οποία τα περισσότερα λειτουργούν ως τουρκικά και άλλα έχουν καταστραφεί, εκατοντάδες τζαμιά έχουν χτιστεί σχεδόν σε όλα τα χωριά, χιλιάδες έποικοι εξακολουθούν να μεταφέρονται στο νησί και 38.000 τουρκικός στρατός εδραιώνει την κατοχή.

Πέρα από θεωρητικά σχήματα, κοντόφθαλμες πολιτικές και μυωπικά πρόσωπα κάθε λογής γραφιάδων, αυτό το μικρό νησί μας μαθαίνει κάτι το πολύ σημαντικό: πώς διαμορφώνεται και εντέλει πώς γράφεται η Iστορία.

Συνέχεια από το ένθετο της καθημερινής ¨Επτά ημέρες"
Χριστιανικά μνημεία 1
Χριστιανικά μνημεία 2

Πίσω στην κύρια σελίδα